De derde mei 1808

De derde mei 1808 (El tres de mayo de 1808)

Door: Francis Goya
Stijl: Romantiek
Materiaal: Olieverf op doek
Jaar: 1814
Afmeting: 268 × 347 cm

Het schilderij

Een groep Spaanse burgers staat oog in oog met een vuurpeloton van Franse soldaten. Enkele mannen wachten angstig op hun executie, terwijl anderen al levenloos op de grond liggen. In het midden knielt een man in een wit overhemd met gespreide armen. Hij lijkt zich over te geven, maar straalt tegelijkertijd moed en waardigheid uit.

Met De derde mei 1808 schilderde Francisco Goya niet de glorie van een overwinning, maar de verschrikkingen van oorlog. Het werk laat zien hoe gewone mensen het slachtoffer worden van geweld en onderdrukking.

Ontstaan en Achtergrond

Francisco Goya schilderde De derde mei 1808 in 1814, kort nadat de Franse bezetting van Spanje ten einde was gekomen. Het werk herdenkt de executie van Spaanse burgers door Franse troepen op 3 mei 1808, een dag na een grote opstand van de bevolking van Madrid tegen de bezetters.

Goya had de gebeurtenissen niet van dichtbij meegemaakt, maar leefde wel tijdens de oorlog en zag hoe geweld en wreedheid het land verwoestten. Hij wilde geen heldhaftig oorlogsverhaal vertellen, maar laten zien welke menselijke gevolgen oorlog heeft.

Het schilderij geldt als een van de eerste moderne oorlogsschilderijen, omdat niet de overwinnaars, maar de slachtoffers centraal staan.

Met zijn gespreide armen en zijn fel verlichte witte overhemd vormt deze man het emotionele middelpunt van het schilderij.
Zijn houding doet denken aan de kruisiging van Christus en benadrukt zijn onschuld.

Stijl en techniek

De derde mei 1808 is geschilderd in olieverf op doek en vormt een overgang tussen de romantiek en de moderne schilderkunst.

Goya gebruikt sterke contrasten tussen licht en donker om alle aandacht naar de centrale figuur te trekken. De lantaarn op de grond verlicht de slachtoffers, terwijl de Franse soldaten grotendeels in de schaduw blijven.

De compositie is eenvoudig maar uiterst krachtig. Links zie je de angstige burgers, rechts het strak georganiseerde vuurpeloton. De soldaten vormen één anonieme massa, terwijl ieder slachtoffer een eigen gezicht en emotie heeft.

Met losse penseelstreken en een sober kleurenpalet versterkt Goya de dramatische sfeer van het schilderij.

De Franse soldaten staan strak naast elkaar en richten tegelijkertijd hun geweren.
Doordat hun gezichten niet zichtbaar zijn, lijken zij één anonieme machine die zonder mededogen bevelen uitvoert.

Wat zie je op het schilderij?

Rechts staat een rij Franse soldaten met hun geweren gericht op een groep Spaanse burgers. Hun gezichten zijn niet zichtbaar, waardoor zij als één onpersoonlijke machine overkomen.

Links wachten mannen op hun executie. Sommigen bidden, anderen verbergen hun gezicht of kijken vol angst toe. Op de grond liggen al meerdere slachtoffers in hun bloed.

In het midden trekt een man in een wit overhemd direct de aandacht. Met zijn gespreide armen en geschrokken blik vormt hij het emotionele middelpunt van het schilderij.

Op de achtergrond ligt Madrid in het donker, terwijl een kale heuvel de beklemmende sfeer versterkt.

De lantaarn verlicht niet de soldaten, maar juist de slachtoffers.
Zo richt Goya alle aandacht op het menselijke leed en niet op de daders.

Wat maakt dit schilderij zo bijzonder?

In plaats van helden of generaals schilderde Goya gewone burgers. Daarmee veranderde hij voorgoed de manier waarop oorlog in de kunst werd afgebeeld.

Ook de anonieme soldaten maken indruk. Doordat hun gezichten verborgen blijven, lijken zij geen individuen meer, maar een onpersoonlijke machine die zonder mededogen bevelen uitvoert.

Daarnaast is het schilderij uitzonderlijk emotioneel. De angst, wanhoop en moed van de slachtoffers zijn zo overtuigend weergegeven dat de kijker zich bijna zelf getuige voelt van de executie.

Symboliek en verborgen details

De man in het witte overhemd vormt het hart van het schilderij. Zijn gespreide armen doen denken aan de kruisiging van Christus. In zijn rechterhand is bovendien een wond zichtbaar die lijkt op een stigmata, de wond die volgens de christelijke traditie bij Christus ontstond. Daarmee presenteert Goya hem als een onschuldig slachtoffer.

De lantaarn op de grond verlicht niet de soldaten, maar juist de slachtoffers. Hierdoor richt alle aandacht zich op hun menselijkheid en lijden.

De Franse soldaten staan met hun rug naar de kijker. Doordat hun gezichten onzichtbaar blijven, verliezen zij hun individualiteit. Ze worden een symbool voor de onpersoonlijke wreedheid van oorlog.

De slachtoffers op de grond laten zien dat de executies al begonnen zijn. De mannen die nog leven weten precies welk lot hen wacht, wat de spanning nog groter maakt.

De betekenis van het schilderij

De derde mei 1808 is een aanklacht tegen oorlog en geweld. Goya kiest nadrukkelijk de kant van de slachtoffers en laat zien welke verschrikkelijke gevolgen oorlog heeft voor gewone mensen.

Het schilderij gaat niet over heldendom of overwinning, maar over angst, onrecht en medemenselijkheid. Juist doordat de slachtoffers herkenbare mensen zijn en de soldaten anoniem blijven, wordt de kijker gedwongen zich met hen te identificeren.

Daarmee werd De derde mei 1808 een van de invloedrijkste oorlogsschilderijen uit de kunstgeschiedenis. Het inspireerde later kunstenaars als Édouard Manet en Pablo Picasso bij hun eigen voorstellingen van oorlog en geweld.