Waar komen we vandaan? Wie zijn wij? Waar gaan we heen?

Waar komen wij vandaan? Wie zijn wij? Waar gaan wij heen?

(D'où venons-nous ? Que sommes-nous ? Où allons-nous ?)

Door: Paul Gauguin
Stijl: Post Impressionisme / Symbolisme
Materiaal: Olieverf op jute doek
Jaar: 1897 - 1898
Afmeting: 139 × 375 cm 

Het schilderij

Een groep mensen bevindt zich in een weelderig tropisch landschap. Sommigen zijn nog kind, anderen volwassen of juist op leeftijd. Ze lijken ieder met hun eigen bezigheden bezig te zijn, terwijl dieren, planten en mysterieuze figuren de scène omringen. Op het eerste gezicht oogt het schilderij als een rustig tafereel, maar de titel roept direct grote levensvragen op.

Met Waar komen wij vandaan? Wie zijn wij? Waar gaan wij heen? maakte Paul Gauguin een schilderij dat niet alleen een verhaal vertelt, maar ook uitnodigt om na te denken over het menselijk bestaan.

Ontstaan en Achtergrond

Paul Gauguin schilderde Waar komen wij vandaan? Wie zijn wij? Waar gaan wij heen? tussen 1897 en 1898, tijdens zijn verblijf op Tahiti.

Het schilderij ontstond in een moeilijke periode van zijn leven. Kort daarvoor was zijn geliefde dochter Aline overleden en Gauguin kampte met gezondheidsproblemen, geldzorgen en gevoelens van wanhoop. Hij beschouwde dit doek als het hoogtepunt van zijn carrière en werkte er wekenlang vrijwel onafgebroken aan.

Volgens Gauguin moest het schilderij van rechts naar links worden gelezen. De figuren vormen samen een reis door het leven: van geboorte, via volwassenheid, naar ouderdom en uiteindelijk de dood. Hij zag het werk als zijn artistieke testament en was ervan overtuigd dat hij daarna niets beters meer zou schilderen.

Stijl en techniek

Waar komen wij vandaan? Wie zijn wij? Waar gaan wij heen? is geschilderd in olieverf op jute doek en behoort tot de hoogtepunten van het postimpressionisme en het symbolisme.

Gauguin gebruikte grote, egale kleurvlakken en duidelijke contouren. In plaats van de werkelijkheid natuurgetrouw weer te geven, koos hij voor krachtige kleuren die vooral een gevoel of gedachte oproepen.

De compositie is zorgvuldig opgebouwd. Hoewel de figuren verspreid over het schilderij staan, vormen zij samen één doorlopend verhaal. De kleuren versterken de mysterieuze sfeer, terwijl de tropische omgeving eerder symbolisch dan realistisch aandoet.

Gauguin schilderde het werk op grof jutedoek, een ongebruikelijke ondergrond die het oppervlak een ruwe structuur geeft. Dat paste bij zijn wens om los te komen van de verfijnde Europese schilderkunst.

Wat zie je op het schilderij?

Het schilderij toont een groot aantal mensen van verschillende leeftijden in een tropisch landschap. Helemaal rechts ligt een baby, bewaakt door drie vrouwen. Meer naar het midden zie je jonge en volwassen mensen die met elkaar praten, nadenken of fruit plukken.

Links zit een oude vrouw ineengedoken. Haar houding straalt vermoeidheid en berusting uit. Naast haar staat een opvallende witte vogel die een hagedis in zijn bek houdt.

Iets links van het midden staat een opvallend blauw beeld met opgeheven armen. Door de heldere kleur en de centrale plaats in de compositie trekt het direct de aandacht en versterkt het de mysterieuze sfeer van het schilderij.

Gauguin wilde dat het schilderij van rechts naar links wordt gelezen.

Helemaal rechts begint volgens Gauguin het verhaal van het schilderij.
De baby symboliseert het begin van het leven, terwijl de drie vrouwen over het kind lijken te waken.

Wat maakt dit schilderij zo bijzonder?

Het bijzondere aan Waar komen wij vandaan? Wie zijn wij? Waar gaan wij heen? is dat Gauguin één groot filosofisch verhaal vertelt in plaats van één gebeurtenis af te beelden.

Ook de leesrichting is ongewoon. Waar westerse schilderijen meestal van links naar rechts worden bekeken, wilde Gauguin juist dat de kijker het schilderij van rechts naar links leest: van de geboorte naar de dood.

Daarnaast beschouwde Gauguin dit werk als het hoogtepunt van zijn carrière. Hij noemde het zelf zijn belangrijkste schilderij en zag het als de samenvatting van zijn ideeën over het leven.

Symboliek en verborgen details

De baby rechts symboliseert het begin van het leven. Van daaruit ontvouwt zich een reis langs de verschillende levensfasen.

Het opvallende blauwe beeld trekt direct de aandacht. Gauguin omschreef het als een verwijzing naar 'het hiernamaals' of 'het Andere'. Kunsthistorici zien het vaak als een symbool van spiritualiteit of brengen het in verband met een Polynesische godheid. Omdat Gauguin geen eenduidige uitleg gaf, blijft de precieze betekenis onderwerp van discussie.

De vrouw die een vrucht plukt, verwijst volgens veel kunsthistorici naar de Bijbelse boom van kennis en de menselijke nieuwsgierigheid. Tegelijkertijd kan zij ook symbool staan voor de overgang naar volwassenheid.

Helemaal links zit een oude vrouw, die het einde van het leven verbeeldt. Naast haar staat een witte vogel met een hagedis in zijn bek. Gauguin schreef zelf dat deze vogel de "zinloze woorden" van de mens symboliseert, al blijft de precieze betekenis onderwerp van discussie.

De betekenis van het schilderij

Met Waar komen wij vandaan? Wie zijn wij? Waar gaan wij heen? stelde Gauguin drie vragen die ieder mens zichzelf ooit stelt. Het schilderij geeft geen duidelijke antwoorden, maar nodigt de kijker uit om zelf na te denken over geboorte, leven, ouderdom en de dood.

Tegelijkertijd weerspiegelt het werk Gauguins persoonlijke zoektocht naar de betekenis van het bestaan. In een periode van verdriet en onzekerheid probeerde hij in de kunst antwoorden te vinden op de grote vragen van het leven.

Juist doordat Gauguin verschillende religieuze, filosofische en Polynesische invloeden met elkaar combineerde, blijft het schilderij ruimte bieden voor uiteenlopende interpretaties. Dat maakt het tot een van de meest intrigerende meesterwerken uit de kunstgeschiedenis.