Vertrek naar Cythera

Vertrek naar Cythera (L'Embarquement pour Cythère)

Door: Jean Antoine Watteau
Stijl: Rococo
Materiaal: Olieverf op doek.
Jaar: 1717
Afmeting: 129 × 194 cm

Het schilderij

Op een groen eiland wandelen elegant geklede mannen en vrouwen langzaam naar een rijk versierde boot. Sommige stellen kijken elkaar verliefd aan, anderen lijken nog even te twijfelen voordat ze vertrekken. Op de achtergrond glinstert de zee en boven de boot zweven kleine gevleugelde Cupido's.

Met Vertrek naar Cythera schilderde Antoine Watteau geen historische gebeurtenis of Bijbels verhaal, maar een dromerig tafereel vol liefde, elegantie en verlangen. Het schilderij straalt een lichte en romantische sfeer uit, maar roept tegelijk de vraag op of het afscheid of juist een nieuw begin laat zien.

Ontstaan en Achtergrond

Antoine Watteau schilderde Vertrek naar Cythera in 1717 als meesterstuk voor zijn toelating tot de Franse Koninklijke Academie. Het werk maakte zoveel indruk dat de academie speciaal een nieuwe categorie bedacht: de fête galante. Hiermee werden schilderijen bedoeld waarop elegante mannen en vrouwen samen genieten van muziek, liefde en ontspanning in een idyllisch landschap.

Cythera is een Grieks eiland dat volgens de mythologie de geboorteplaats is van Aphrodite, de godin van de liefde. Daardoor werd het eiland gezien als een symbool van romantiek en geluk.

Van Vertrek naar Cythera bestaan twee versies. De bekendste uit 1717 bevindt zich tegenwoordig in het Louvre in Parijs en geldt als het meesterwerk van Watteau.

Stijl en techniek

Vertrek naar Cythera is geschilderd in olieverf op doek en behoort tot de vroegste meesterwerken van het rococo. In tegenstelling tot de zware dramatiek van de barok koos Watteau voor een lichte, elegante en speelse schilderstijl.

Met losse penseelstreken en zachte overgangen schilderde hij een landschap dat bijna dromerig aandoet. De warme kleuren, het zachte licht en de sierlijke houdingen van de figuren versterken de romantische sfeer.

De compositie voert de blik van de verliefde stellen op de voorgrond naar de achtergrond, waar de boot nauwelijks zichtbaar ligt. Zo ontstaat het gevoel dat de kijker de geliefden langzaam volgt op hun reis naar – of misschien juist vanaf – Cythera.

De boot is door Watteau zo subtiel geschilderd dat veel bezoekers hem niet eens opmerken.
Hij is nauwelijks meer dan een schim en bevindt zich net onder de Cupido's en achter de staf die de man met de hoed vasthoudt.

Wat zie je op het schilderij?

Verspreid over het landschap zie je verschillende verliefde stellen. Sommige zitten nog samen op de grond, terwijl anderen langzaam opstaan en richting de boot lopen. Helemaal rechts ligt een rijk versierd schip klaar om uit te varen.

Boven de geliefden vliegen meerdere Cupido's door de lucht. Hun aanwezigheid maakt duidelijk dat liefde het centrale thema van het schilderij is.

Op de achtergrond verdwijnt het landschap langzaam in een zachte nevel. Daardoor krijgt het geheel een bijna sprookjesachtige uitstraling.

Wat maakt dit schilderij zo bijzonder?

Het meest opvallende is de bijzondere sfeer. Er gebeurt eigenlijk weinig, maar toch roept het schilderij sterke gevoelens op van verlangen, liefde en melancholie.

Ook de beweging van de figuren is bijzonder. Het lijkt alsof de stellen langzaam door het landschap dwalen, zonder haast. Daardoor ontstaat een vloeiende compositie waarin de blik vanzelf van het ene paar naar het andere wordt geleid.

Daarnaast markeert Vertrek naar Cythera het begin van een nieuwe kunststijl. Met zijn lichte kleuren, elegante figuren en romantische onderwerp legde Watteau de basis voor het rococo.

Symboliek en verborgen details

Cythera was in de Griekse mythologie het eiland van Aphrodite, de godin van de liefde. De bestemming van de geliefden verwijst daarom naar romantiek, schoonheid en geluk.

Over de boot bestaat echter een interessante discussie. Sommige kunsthistorici denken dat de geliefden op weg zijn naar Cythera, waar de liefde op hen wacht. Anderen menen juist dat zij het eiland verlaten nadat zij de liefde hebben ervaren. Die laatste uitleg geeft het schilderij een melancholische ondertoon: mooie momenten duren niet voor altijd.

De vele Cupido's versterken het liefdesthema. Zij begeleiden de geliefden en herinneren eraan dat de liefde overal aanwezig is.

Ook het standbeeld van Aphrodite links op het schilderij is betekenisvol. Het vormt een verwijzing naar de godin van de liefde en maakt duidelijk dat het hele tafereel zich afspeelt in een wereld waarin romantiek centraal staat.

Je ziet hier drie stellen die vaak worden uitgelegd als de verschillende fasen van de liefde: ontmoeting, hofmakerij en gezamenlijk vertrek.

De betekenis van het schilderij

Vertrek naar Cythera gaat over liefde, verlangen en de vergankelijkheid van geluk. Watteau laat zien hoe mooi en betoverend de liefde kan zijn, maar suggereert tegelijkertijd dat zulke momenten nooit eeuwig duren.

Juist doordat niet duidelijk is of de geliefden vertrekken naar of terugkeren van Cythera, blijft het schilderij open voor verschillende interpretaties. Die dubbelzinnigheid maakt het werk al meer dan drie eeuwen tot een van de meest fascinerende schilderijen uit de Franse kunstgeschiedenis.