Richard Diebenkorn
Richard Diebenkorn
1922 - 1993
Richard Diebenkorn was een Amerikaanse schilder die bekend werd door zijn kleurrijke abstracte schilderijen en verstilde landschappen. Tijdens zijn lange carrière wisselde hij meerdere keren van stijl. Waar veel kunstenaars trouw bleven aan één manier van werken, durfde Diebenkorn juist nieuwe richtingen in te slaan. Hij schilderde zowel herkenbare voorstellingen als volledig abstracte composities en bewees dat beide vormen elkaar kunnen versterken.
Zijn bekendste werk is de Ocean Park-serie, een reeks grote schilderijen waarin kleur, licht en geometrische vormen samenkomen. Hoewel zijn werk vaak abstract lijkt, zijn er bijna altijd verwijzingen naar landschappen, architectuur of de omgeving waarin hij leefde. Zijn schilderijen stralen rust uit, maar laten tegelijk zien hoeveel zoeken, aanpassen en opnieuw beginnen eraan voorafging. Daarmee groeide Diebenkorn uit tot een van de belangrijkste Amerikaanse kunstenaars van de twintigste eeuw.
Vroege leven en opleiding
Richard Diebenkorn werd op 22 april 1922 geboren in Portland, Oregon. Al op jonge leeftijd verhuisde zijn gezin naar San Francisco, waar hij opgroeide. Als kind hield hij van tekenen en raakte hij geïnteresseerd in kunst, maar aanvankelijk wist hij nog niet zeker of hij kunstenaar wilde worden.
Hij studeerde aan Stanford University, waar hij voor het eerst serieus kennismaakte met de moderne schilderkunst. Tijdens de Tweede Wereldoorlog diende hij bij het Amerikaanse Korps Mariniers. Ook in deze periode bleef hij tekenen wanneer hij daar de gelegenheid voor kreeg.
Na de oorlog vervolgde hij zijn opleiding aan de California School of Fine Arts in San Francisco. Daar maakte hij kennis met het abstract expressionisme, dat in die jaren sterk in opkomst was. De vrijheid van deze nieuwe schilderstijl sprak hem direct aan en vormde het begin van zijn eigen artistieke ontwikkeling.
Ontwikkeling en carrière
In de jaren veertig begon Richard Diebenkorn met abstracte schilderijen waarin kleur en beweging centraal stonden. Toch voelde hij zich niet prettig bij het idee dat een kunstenaar zich aan één stijl moest houden. Halverwege de jaren vijftig verraste hij de kunstwereld door weer herkenbare landschappen, stillevens en figuren te schilderen. Veel collega's begrepen die keuze niet, omdat abstracte kunst juist steeds populairder werd.
Diebenkorn trok zich weinig aan van die kritiek. Hij bleef schilderen wat hem op dat moment inspireerde. Uiteindelijk keerde hij opnieuw terug naar de abstractie, maar nu met alle ervaringen die hij tijdens zijn figuratieve periode had opgedaan.
Vanaf 1967 werkte hij aan de beroemde Ocean Park-serie, genoemd naar de wijk Ocean Park in Santa Monica. Deze schilderijen behoren tot de hoogtepunten van de naoorlogse Amerikaanse kunst en maakten hem internationaal beroemd.
Tussen abstractie en werkelijkheid
Richard Diebenkorn zag abstracte en figuratieve kunst niet als tegenpolen. Volgens hem konden beide elkaar juist versterken. Ook wanneer een schilderij geen herkenbare voorstelling laat zien, kan het nog steeds gebaseerd zijn op een landschap, een kamer of een herinnering.
Zijn beroemde Ocean Park-schilderijen lijken op het eerste gezicht uit eenvoudige vlakken en lijnen te bestaan. Toch zijn daarin vaak subtiele verwijzingen te herkennen naar straten, ramen, kustlijnen of het zonlicht boven Californië. Hij wilde niet letterlijk weergeven wat hij zag, maar het gevoel vastleggen dat een plek bij hem opriep.
Die gedachte loopt als een rode draad door zijn hele carrière en maakt zijn werk bijzonder toegankelijk. Hoe langer je kijkt, hoe meer je denkt te herkennen.
Stijl en techniek
Richard Diebenkorn werkte met heldere kleurvlakken, dunne lijnen en een rustige compositie. Zijn schilderijen ogen vaak eenvoudig, maar zijn zorgvuldig opgebouwd. Hij bracht verf in meerdere lagen aan, schraapte delen weer weg en schilderde er opnieuw overheen totdat de compositie precies in balans was.
Licht speelde een belangrijke rol in zijn werk. Vooral het heldere zonlicht van Californië is terug te zien in de zachte kleuren en open ruimtes van zijn schilderijen. Ook gebruikte hij regelmatig potlood- of houtskoollijnen die zichtbaar bleven onder de verf. Daardoor krijgt de kijker een indruk van het denkproces achter het schilderij.
Zijn stijl wordt meestal gerekend tot het abstract expressionisme en het lyrisch abstracte werk, al heeft hij zich nooit graag in één stroming laten plaatsen.
Privéleven
Richard Diebenkorn leidde een relatief rustig leven. Hij trouwde in 1943 met Phyllis Antoinette Williams, met wie hij twee kinderen kreeg. Anders dan veel tijdgenoten zocht hij nauwelijks de publiciteit en hield hij zijn privéleven zoveel mogelijk buiten de schijnwerpers.
Hij bracht een groot deel van zijn leven door in Californië, waar het landschap en het bijzondere licht een blijvende inspiratiebron vormden. Daarnaast gaf hij jarenlang les aan verschillende kunstopleidingen. Veel studenten herinnerden zich hem als een rustige docent die vooral stimuleerde om een eigen stijl te ontwikkelen.
Laatste jaren en dood
In de laatste jaren van zijn leven bleef Richard Diebenkorn schilderen, ondanks gezondheidsproblemen. Zijn werk kreeg steeds meer internationale waardering en werd opgenomen in de collecties van toonaangevende musea.
Richard Diebenkorn overleed op 30 maart 1993 in Berkeley, Californië, op 70-jarige leeftijd. Zijn invloed op de moderne Amerikaanse schilderkunst is nog altijd groot. Vooral de Ocean Park-serie wordt beschouwd als een van de belangrijkste prestaties binnen de abstracte kunst van de twintigste eeuw.
Belangrijkste werken
Gedurende zijn carrière maakte Richard Diebenkorn honderden schilderijen, tekeningen en prenten. Tot zijn bekendste werken behoren:
- Berkeley No. 8 (1953)
- Cityscape I (1963)
- Ocean Park No. 27 (1970)
- Ocean Park No. 54 (1972)
- Ocean Park No. 79 (1975)
- Ocean Park No. 126 (1984)
- Urbana Series (1953)
Interessante feitjes
Hij veranderde twee keer radicaal van stijl
Eerst schilderde hij abstract, daarna jarenlang figuratief en uiteindelijk weer abstract. Dat was destijds behoorlijk ongebruikelijk.
Zijn beroemdste serie ontstond vlak bij zee
De Ocean Park-schilderijen zijn genoemd naar de wijk Ocean Park in Santa Monica, waar zijn atelier stond.
Hij hield zijn schetslijnen zichtbaar
Op veel schilderijen zijn nog potlood- en houtskoollijnen te zien. Hij vond dat die onderdeel waren van het creatieve proces.
Matisse was een grote inspiratiebron
Vooral het kleurgebruik en de eenvoudige composities van Henri Matisse bewonderde hij enorm.
Hij gaf jarenlang les
Naast kunstenaar was Diebenkorn ook een geliefd docent. Hij stimuleerde studenten vooral om hun eigen weg te vinden in plaats van zijn stijl na te volgen.
Zijn schilderijen lijken abstract, maar zijn vaak gebaseerd op echte plekken
Hoewel veel werken geen herkenbare voorstelling tonen, zijn ze geïnspireerd op landschappen, steden of het uitzicht vanuit zijn atelier.
Een van zijn schilderijen bracht tientallen miljoenen op
In 2018 werd Ocean Park No. 126 geveild voor ruim 23 miljoen dollar, waarmee het een van de duurste werken van Richard Diebenkorn werd.
Hij werkte maanden aan één schilderij
Sommige doeken werden tientallen keren overschilderd voordat hij tevreden was.