Jasper Johns
Jasper Johns
1930 - 2023
Jasper Johns was een Amerikaanse kunstenaar die een belangrijke rol speelde in de ontwikkeling van de moderne kunst na de Tweede Wereldoorlog. Hij werd beroemd met schilderijen van alledaagse symbolen, zoals de Amerikaanse vlag, cijfers, letters en schietschijven. Door juist deze bekende beelden als onderwerp te kiezen, liet hij mensen op een nieuwe manier naar gewone voorwerpen kijken.
In een periode waarin het abstract expressionisme de kunstwereld domineerde, sloeg Johns een andere weg in. Zijn werk was minder gericht op emotie en spontane penseelstreken en meer op herkenning, betekenis en de manier waarop mensen beelden interpreteren. Daarmee vormde hij een belangrijke brug tussen het abstract expressionisme en de latere popart.
Tijdens zijn lange carrière bleef Jasper Johns experimenteren met materialen, technieken en symboliek. Zijn invloed op de moderne kunst is enorm. Samen met Robert Rauschenberg wordt hij beschouwd als een van de kunstenaars die de weg vrijmaakten voor de popart en de conceptuele kunst.
Jeugd en opleiding
Jasper Johns werd op 15 mei 1930 geboren in Augusta, in de Amerikaanse staat Georgia. Na de scheiding van zijn ouders groeide hij op bij verschillende familieleden in South Carolina. Al op jonge leeftijd wist hij dat hij kunstenaar wilde worden, ook al had hij nauwelijks toegang tot musea of kunstopleidingen.
Na de middelbare school studeerde hij korte tijd aan de University of South Carolina. Omdat hij zich verder wilde ontwikkelen als kunstenaar, verhuisde hij naar New York. Zijn studie werd onderbroken doordat hij in militaire dienst moest. Na zijn diensttijd keerde hij terug naar New York, waar hij zich volledig op de kunst richtte.
Begin van zijn carrière
In de eerste jaren van zijn carrière werkte Johns onder meer in een boekwinkel en ontwierp hij etalages om in zijn levensonderhoud te voorzien. Rond deze tijd ontmoette hij kunstenaar Robert Rauschenberg. De twee werden goede vrienden en inspireerden elkaar om nieuwe richtingen binnen de kunst te verkennen.
Johns wilde afstand nemen van het abstract expressionisme, dat in de jaren vijftig de kunstwereld beheerste. In plaats van volledig abstracte schilderijen koos hij herkenbare symbolen die iedereen kende. Volgens Johns waren een vlag of een cijfer onderwerpen waar mensen al een beeld van hadden, waardoor hij zich volledig kon richten op de manier waarop hij ze schilderde.
Doorbraak
In 1954 schilderde Johns zijn eerste Flag, een afbeelding van de Amerikaanse vlag. Het werk trok direct de aandacht omdat het zowel een herkenbaar object als een schilderij was. De vraag ontstond: kijk je naar een vlag of naar een kunstwerk?
Zijn grote doorbraak volgde in 1958, toen de invloedrijke galeriehouder Leo Castelli zijn werk exposeerde in New York. De tentoonstelling was een groot succes. Het Museum of Modern Art kocht vrijwel direct meerdere schilderijen aan, iets wat uitzonderlijk was voor een jonge kunstenaar.
Vanaf dat moment behoorde Jasper Johns tot de belangrijkste kunstenaars van zijn generatie.
Ontwikkeling als kunstenaar
Na zijn succesvolle eerste tentoonstelling bleef Jasper Johns zijn ideeën verder ontwikkelen. Hij beperkte zich niet langer tot vlaggen, maar gebruikte ook cijfers, letters, landkaarten en schietschijven als onderwerp. Het waren beelden die iedereen kende, waardoor de aandacht niet uitging naar het onderwerp zelf, maar naar de manier waarop het was geschilderd.
In de jaren zestig begon Johns steeds meer te experimenteren met nieuwe materialen en technieken. Hij maakte gebruik van collages, krantenknipsels, afgietsels en voorwerpen uit het dagelijks leven. Zijn schilderijen werden hierdoor gelaagder en kregen vaak meerdere betekenissen.
Vanaf de jaren zeventig werd zijn werk persoonlijker en abstracter. Hij verwerkte herinneringen, verwijzingen naar andere kunstenaars en symbolische elementen in zijn schilderijen. Ondanks deze veranderingen bleef hij trouw aan zijn onderzoek naar de manier waarop mensen beelden waarnemen en interpreteren.
Hoogtepunten van zijn carrière
Na zijn doorbraak groeide Jasper Johns uit tot een van de invloedrijkste kunstenaars van de twintigste eeuw. Zijn werk werd al op jonge leeftijd aangekocht door grote musea en tentoongesteld over de hele wereld.
In de jaren zestig vertegenwoordigde hij de Verenigde Staten op de Biënnale van Venetië, een van de belangrijkste internationale tentoonstellingen voor hedendaagse kunst. Later volgden grote overzichtstentoonstellingen in onder meer het Museum of Modern Art in New York, het Whitney Museum of American Art en diverse musea in Europa.
Tijdens zijn lange carrière ontving Johns tal van onderscheidingen. In 2011 kreeg hij de Presidential Medal of Freedom, de hoogste burgerlijke onderscheiding van de Verenigde Staten. Daarmee werd niet alleen zijn artistieke talent erkend, maar ook zijn grote invloed op de moderne kunst.
Persoonlijk leven
Jasper Johns stond bekend als een rustige en teruggetrokken persoonlijkheid. Hij gaf zelden interviews en sprak liever via zijn kunst dan over zichzelf. Daardoor bleef een groot deel van zijn privéleven buiten de publiciteit.
In de jaren vijftig had hij een relatie met kunstenaar Robert Rauschenberg. De twee inspireerden elkaar sterk en speelden een belangrijke rol in elkaars artistieke ontwikkeling. Hun samenwerking droeg bij aan de vernieuwing van de Amerikaanse kunst in de periode na de Tweede Wereldoorlog.
Hoewel Johns later internationaal beroemd werd, bleef hij het liefst werken in de rust van zijn atelier. Experimenteren met nieuwe technieken en ideeën stond voor hem altijd belangrijker dan bekendheid.
Laatste jaren en overlijden
Ook op hoge leeftijd bleef Jasper Johns actief als kunstenaar. Hij werkte aan nieuwe schilderijen, grafiek en sculpturen en bleef exposeren in toonaangevende musea over de hele wereld. Zijn latere werk werd steeds persoonlijker en bevatte meer verwijzingen naar herinneringen, vergankelijkheid en het ouder worden.
Op 11 februari 2023 overleed Jasper Johns op 92-jarige leeftijd. Met zijn overlijden verloor de kunstwereld een van de invloedrijkste Amerikaanse kunstenaars van de twintigste eeuw.
Zijn werk is tegenwoordig te vinden in vrijwel alle grote musea voor moderne kunst en behoort tot de hoogtepunten van de naoorlogse schilderkunst.
Stijl en techniek
Jasper Johns gebruikte herkenbare beelden, zoals vlaggen, cijfers, letters en schietschijven, als uitgangspunt voor zijn schilderijen. Door juist alledaagse symbolen af te beelden, richtte hij de aandacht niet op het onderwerp zelf, maar op de manier waarop mensen ernaar kijken.
Een belangrijk kenmerk van zijn werk is het gebruik van encaustiek, een techniek waarbij pigment wordt vermengd met verwarmde bijenwas. Hierdoor droogde de verf snel en ontstond een rijke, tastbare structuur waarin penseelstreken zichtbaar bleven. Daarnaast verwerkte Johns regelmatig krantenpapier, stof en andere materialen in zijn schilderijen, waardoor meerdere lagen en texturen ontstonden.
Zijn werk vormt een brug tussen het spontane abstract expressionisme en de herkenbare beelden van de popart. Hoewel zijn onderwerpen eenvoudig lijken, nodigen zijn schilderijen de kijker uit om na te denken over betekenis, waarneming en de grens tussen een voorwerp en een kunstwerk.
Invloed op de kunstgeschiedenis
Jasper Johns veranderde de manier waarop kunstenaars naar alledaagse beelden keken. Door gewone symbolen als onderwerp te kiezen, liet hij zien dat kunst niet altijd een bijzonder of spectaculair onderwerp nodig heeft.
Zijn werk vormde een belangrijke overgang tussen het abstract expressionisme en de popart. Kunstenaars als Andy Warhol en Roy Lichtenstein bouwden voort op zijn idee dat beelden uit het dagelijks leven een geschikt onderwerp voor kunst konden zijn.
Ook op het gebied van conceptuele kunst had Johns grote invloed. Hij maakte duidelijk dat niet alleen de techniek van een schilderij belangrijk is, maar ook de vragen die een kunstwerk oproept. Daardoor behoort hij tot de meest invloedrijke kunstenaars van de tweede helft van de twintigste eeuw.
Belangrijkste werken
- Flag (1954–1955)
- White Flag (1955)
- Target with Four Faces (1955)
- Three Flags (1958)
- Numbers in Color (1958–1959)
- False Start (1959)
- Map (1961)
- Painted Bronze (Ballantine Ale Cans) (1960)
- According to What (1964)
Interessante feitjes
Een droom veranderde zijn carrière
Jasper Johns vertelde later dat hij droomde over een schilderij van de Amerikaanse vlag. De volgende ochtend begon hij direct met het maken van Flag, het werk dat zijn doorbraak zou betekenen.
Hij schilderde gewone symbolen
In plaats van landschappen of portretten koos Johns onderwerpen die iedereen direct herkende, zoals vlaggen, cijfers, letters en schietschijven. Daardoor ging de aandacht vanzelf uit naar de manier waarop hij ze schilderde.
Zijn schilderijen bevatten echte kranten
Onder de verflaag van veel werken verwerkte Johns stukken krantenpapier. Door de transparante bijenwas blijven sommige teksten en afbeeldingen gedeeltelijk zichtbaar.
Hij werkte met gesmolten bijenwas
Johns maakte veel gebruik van encaustiek, een eeuwenoude schildertechniek waarbij pigment wordt gemengd met hete bijenwas. Hierdoor kregen zijn schilderijen een opvallende structuur en diepte.
Hij vormde jarenlang een kunstenaarsduo met Robert Rauschenberg
In de jaren vijftig hadden Jasper Johns en Robert Rauschenberg een persoonlijke relatie. Ze inspireerden elkaar sterk en speelden samen een belangrijke rol in de vernieuwing van de Amerikaanse kunst.
Een bierblikje werd kunst
Voor Painted Bronze maakte Johns twee bronzen bierblikjes die nauwelijks van echte blikjes te onderscheiden waren. Het werk speelde met de vraag wat kunst eigenlijk is en werd een van zijn bekendste sculpturen.
Zijn werk behoort tot de duurste ter wereld
Schilderijen van Jasper Johns behoren tot de meest waardevolle kunstwerken van een nog levende... (hier moet je dit aanpassen naar "moderne kunstenaar" of "Amerikaanse kunstenaar", omdat Johns inmiddels is overleden). Verschillende werken zijn voor honderden miljoenen dollars verkocht in particuliere transacties.
Hij bleef zichzelf steeds opnieuw uitvinden
Hoewel Johns beroemd werd met vlaggen en cijfers, bleef hij zijn hele leven experimenteren. Zijn latere werk werd abstracter en persoonlijker, waardoor hij ruim zestig jaar lang een van de meest vernieuwende kunstenaars van zijn generatie bleef.